آیت الله سید محمود بحرالعلوم میردامادی (دام ظله) در ادامه بحث اصول عقاید به تبیین موضوع بطون در آیات قرآن کریم پرداخته و اظهار داشتند: در مورد بطون، ظاهر و باطن آیات صحبت کردیم، مرحوم علامه مجلسی رضوان الله علیه در جلد ۸۹ بحارالانوار بیش از ۸۰ روایت در مورد ظهر و بطن آیات آوردهاند که بحث مفصلی است و حتی در روایات اهل سنت هم این مسئله مطرح شده است.
ایشان با بیان اینکه روایات نیز مانند آیات دارای ظاهر و باطن هستند، افزودند: فقیه کسی است که معانی کلام اهل بیت علیهم السلام را بشناسد، کلام گاهی واضح و آشکار است و گاهی تلویحاً و ضمنی معنایی را میرساند و تصریح نیست، فقیه کسی است که در کلام اهل بیت علیهم السلام مطالبی را که به صورت تلویحی و ضمنی بیان شده دریافت کند، با کلمات ایشان آشنا بوده و به طوری فهم احادیث را داشته باشد که در عبارتی که تصریح دارد مطالب ضمنی و تلویحی را هم متوجه شود.
معظم له با اشاره به حدیث امام صادق علیه السلام که فرمودند گاهی کلام ما ۷۰ وجه پیدا میکند، بیان داشتند: قرآن بطن دارد و میگویند برای درک باطن آیات به اهل بیت علیهم السلام رجوع کنید، به ایشان نیز که رجوع میکنیم خودشان میفرمایند کلام ما ۷۰ وجه دارد، پس باید در این میدان چه مقدار کار کنیم تا بتوانیم به درک حقائق برسیم
ایشان در ادامه با اشاره به حدیث امام صادق علیه السلام که میفرمایند« ما خودمان متصدی بیان وجوه روایاتمان هستیم» یعنى مثلاً در روایت دیگر بیان روایت قبلی را میکنیم اظهار داشتند: آیات قرآن و احادیث اهل بیت علیهم السلام باید فهمیده شنود و فهمیدن کتاب الله و سنت رسول گرامی اسلام صلی الله و علیه و آله کار ما است، چه در فقه فروع و چه در فقه اصول عقاید به ویژه امام شناسی که فقه اکبر است.
ایشان با اشاره به حدیث شریف « إنّ حدیثنا صعبٌ مستصعبٌ » بیان داشتند: در روایت امام صادق علیه السلام آمده است که این صعب مستصعب را پیامبر مرسل، ملک مقرب و مؤمن ممتحن متوجه نمیشوند، راوی میگوید به امام عرض کردم پس روایات شما را چه کسی میفهمد؟ فرمودند: کسی که ما بخواهیم، یعنی نه اینکه پیامبران درک نمیکنند، ما میخواهیم که بفهمند، کلید فهم روایات اهل بیت علیهم السلام در دست خودشان است و فهم سخن آنها که در واقع آیات قرآن و تبیین آن است را اگر خودشان بخواهند به ما عطا میکنند.
ایشان با بیان اینکه حدیث فوق وجه دیگری نیز دارد به تشریح آن پرداختند و ابراز داشتند: سوال مطرح میشود که «ان حدیثنا» آیا معنای روایت و گفتار دارد و یا به معنای ولایت، اختیارات، مقامات و عظمت اهل بیت نیز آمده است؟
پاسخ البته مثبت است چون ولایت ومقامات اهلبیت علیهم السلام خدائى است وبجز افراد لایق بدان معرفت پیدا نمى کنند.
استاد حوزه علمیه نجف اشرف با بیان اینکه نقل سوم درباره بطون، مصادیق است به ارائه مثالی برای آن پرداخته و بیان داشتند: در آیه شریفه « إِنّما أَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِکُلّ قَوْمٍ هادٍ » ظاهر آیه مشخص است، تو منذر هستی و برای هر قومی هادی است، باطن آیه را اینطور میگویند که در باطن آیه، هاد یعنی امیرالمؤمنین علیه السلام، این روایت را سنی و شیعه نقل کردهاند.
ایشان افزودند: مصداق و بطن دوم این آیه امام حسن علیه السلام در زمان خودشان است، بعد از ایشان هادی امام حسین علیه السلام است تا برسد به امروز که مصداق هاد، امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف هستند.
معظم له ادامه دادند: پس از بررسی اقوال مختلف به نظر میرسد در بطون قرآن و روایات از اشتراک لفظی خارج میشویم، اینجا اشتراک معنوی است، اشتراک معنوی باید یک جامع داشته باشد که آن جامع در همهی معانی وجود داشته باشد و ممکن است مقول به تشکیک باشد.
ایشان با بیان اینکه از ویژگیهای آب حیات بخشی و طهارت بخشی آن است به ذکر آیاتی از قرآن که این لفظ در آن به کار برده شده پرداخته و ابراز داشتند: در آیه شریفهی « وَأَنْزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً طَهُورًا » آب با خاصیت حیات بخشی و پاک کنندهآمده است، و همین آب باطنش اهل بیت علیهم السلام هستند که حیات بخشی دارند ومطهرند.
ایشان ادامه دادند: در آیه « مَرَجَ الْبَحْرَیْنِ یَلْتَقِیَانِ » باطنش دریای عصمت و کمالات بی بی فاطمه زهرا سلام الله علیها و دریای کمالات و ولایت امیرالمؤمنین علیه السلام است، در سوره ملک هم آمده است
« فَمَنْ یَأْتِیکُمْ بِماءٍ مَعِینٍ » که باطن آن امام زمان عجل الله تعالى فرجهمى باشند.
معظم له بیان داشتند: آب هم مطهر و هم حیات بخش است، امیرالمومنین علیه السلام و حضرت زهرا سلام الله علیها پاک و طهارت بخش هستند، هر جا عبودیتی دیده میشود از صاحب الولایه سرچشمه میگیرد، انبیاء جز پیامبرصلی الله و علیه و آله در عبودیت شاگردان امیرالمؤمنین علیه السلام هستند، ایشان طهور هستند و هر کس از شرک پاک و مهذب شد و عبودیت را پیدا کرده از پرتو توجهات صاحب الولایه بوده است، عرفان حقیقی در محضر صاحب الولایه و اهل بیت علیه السلام و مدرسه آنان بدست مى آید.